|
|
|
Suchość jamy ustnej - objawy i trudności w leczeniu |
Art opublikowany w „As Stomatologiczny; Asystentka i Higienistka”, nr 1/2008
Kinga Grzech
Suchość jamy ustnej – objawy i trudności w leczeniu.
Dry mouth syndrome – symptoms and treatments’ difficulties.
Słowa kluczowe:
suchość jamy ustnej, choroby błony śluzowej jamy ustnej
Streszczenie:
Jama ustna jest złożonym ekosystemem zbudowanym z różnych elementów jak na przykład zęby, dziąsła, gruczoły ślinowe. Każdy z elementów pełni swoją istotną rolę w zachowaniu zdrowia jamy ustnej i działa protekcyjnie przeciwko patogenom. W pracy opisano zadanie wydzieliny gruczołów ślinowych- śliny, w tym procesie.
Key words:
dry mouth syndrome, oral mucosa diseases
Summary:
Oral mouth is complex ecosystem and composed of different tissues like for instant teeth, gums and glands saliva. Each component has its own role in supporting homeostasis and protecting against microorganism. In this study it was described the goal of saliva in oral health.
Mikroflora jamy ustnej tworzy złożony ekosystem, odgrywający bardzo ważną rolę w funkcjonowaniu całego organizmu [1]. Jama ustna przez złożoność swojej budowy posiada wiele nisz ekologicznych. Zdrowe zęby, dziąsła i prawidłowa mikroflora niezbędne są w zachowaniu zdrowia. Poprzez gryzienie, żucie, ruch języka i przepływ śliny organizm ludzki powstrzymuje kolonizację patogenów. Również dzięki zawartym w ślinie substancjom białkowym jak bakteriocyny, inhibitorom bakteryjnym i proteinom, które przyczepione do bakterii i rozpuszczone w ślinie hamują rozwój periopatogennych bakterii [2].
Stan błon śluzowych jamy ustnej jest często odzwierciedleniem stanu zdrowia ogólnego naszego organizmu, narażonego na działanie czynników zewnętrznych. Utrzymanie homeostazy organizmu gwarantuje spójne działanie wielu układów, w tym układu odpornościowego, hormonalnego i nerwowego. Wszystkie te układy mają wpływ na stan błony śluzowej jamy ustnej.
Funkcja ślinianek podlega wpływom centralnego układu nerwowego, natomiast główną kontrolę nad sekrecją śliny sprawuje autonomiczny układ nerwowy. Pobudzenie jego części przywspółczulnej, powoduje wzrost w wydzielaniu śliny i wzrost przepływu krwi przez ślinianki. Układ współczulny odpowiada głównie za wydzielanie śliny gęstej i lepkiej. Oba układy wpływają wzajemnie na siebie
Układ hormonalny, szczególnie hormony przysadki mózgowej, tarczycy, nadnerczy, hormon antydiuretyczny, hormony płciowe - ma znaczący wpływ na prawidłowe funkcjonowanie ślinianek, na wydzielanie oraz skład śliny [3,4,5].
Jama ustna pełni również funkcję pierwszej linii obrony przed wnikającymi patogenami. Powoduje to, że jest ważną częścią układu odpornościowego. Czynnikami determinującymi obronne właściwości śliny są głównie białka. Przeważnie są to mucyny, białka niemucynogenne, immunoglobuliny (głównie IgA, IgM, i IgG) oraz enzymy (peroksydaza, lizozym, laktoferyna ). Najszersze działanie zabezpieczające posiada wydzielnicza forma IgA (sIgA)[6]. W sytuacjach, gdy dochodzi do zaburzeń- zmniejszenia lub zwiększenia w wydzielaniu śliny, następuje zaburzenie protekcyjnego działania enzymów śliny. W konsekwencji dochodzi do otwarcia wrót zakażenia dla całego organizmu.
Niejednokrotnie, powodzenie leczenia stomatologicznego zależy od dobrych, fizjologicznych warunków w jamie ustnej pacjenta. Prawidłowa sekrecja śliny w optymalnych ilościach, przez duże i małe gruczoły ślinowe, niezbędna jest do zachowania zdrowia tkanek jamy ustnej.
Powodem zmniejszenia ilości wydzielanej śliny są zmiany w gruczołach ślinowych: w śliniankach przyusznych, podjęzykowych lub podżuchwowych, które głównie produkują ślinę. U zdrowej osoby wydzielane jest od 1000 do 3000 ml śliny, a jako kserostomię czyli zmniejszone wydzielanie śliny określa się wydzielanie jej poniżej 500 ml na dobę.
Zmniejszone wydzielanie ślinianek objawia się głównie uczuciem suchości w ustach. U osób starszych jest to częste zjawisko, szczególnie u cierpiących na szereg chorób ogólnoustrojowych i przyjmujących znaczne ilości leków. Hipofunkcja (niedoczynność) ślinianek najczęściej występuje u osób starszych i nasila się z wiekiem. Suchość w jamie ustnej pogarsza jakość życia, powodując zaburzenia smakowe, trudności w przyjmowaniu posiłków, zaburza mowę, artykulację, a przez to komunikację słowną.
Wskutek zaburzeń miejscowego układu immunologicznego, istnieją warunki sprzyjające zakażeniom bakteryjnym, wirusowym ale i zakażeniom grzybiczym [6,7].
Zakażenia grzybicze błony śluzowej są schorzeniami występującymi głównie u pacjentów użytkujących rozległe, osiadające uzupełnienia protetyczne, zwłaszcza wykonane z tworzywa akrylowego. Ważną rolę w występowaniu stanów zapalnych podłoża protetycznego odgrywa zła higiena jamy ustnej i protez. Również całodobowe użytkowanie uzupełnień protetycznych ruchomych zwiększa ryzyko powstawania stanów zapalnych z powodu drażnienia mechanicznego, jak również zbyt długiego narażenia błony śluzowej na działanie płyty protezy (denture plaque) [8,9] oraz utrudnia cyrkulacje śliny w jamie ustnej.
Długotrwałe przechowywanie protez w roztworach silnych środków odkażających i niedostateczne spłukiwanie ich wodą przed wprowadzeniem do jamy ustnej, powoduje miejscowo silne podrażnienia błony śluzowej. Zwiększona temperatura pod płytą protezy, zwłaszcza całkowitą górną, zmniejszony dostęp tlenu w przestrzeni pomiędzy płytą protezy górnej a podniebieniem, obniżone pH, utrudniony odpływ śliny i brak samooczyszczania przez ślinę, przy jednoczesnym zaleganiu resztek pokarmowych, sprzyjają namnażaniu się mikroorganizmów i potęgowaniu uczucia suchości w jamie ustnej [10,11,12].
Za najczęstszą przyczynę kserostomii uznaje się choroby ogólnoustrojowe o charakterze autoimmunologicznym. Najczęściej wymieniane są: zespół Sjögrena, choroby tarczycy, niedoczynność trzustki, toczeń rumieniowaty, niedobory hormonów płciowych. Wśród przyczyn wymienia się również: złe odżywianie, niedobory witaminowe, nerwice, przewlekły stres, palenie tytoniu i nadużywanie alkoholu [14,15].
Spośród leków farmakologicznych, największą suchość wywołują leki antydepresyjne trójpierścieniowe, neuroleptyki, anksjolityki, leki psychotropowe, leki moczopędne, hipotensyjne, rozszerzające oskrzela, antyhistaminowe oraz radioterapia i chemioterapia w obrębie głowy i szyi [14,16].
Kserostomii prawdziwa jest zespołem objawów wywołanych zmniejszeniem funkcji gruczołów ślinowych , a rzekoma- to tylko subiektywne uczucie suchości i pieczenia w jamie ustnej, przy prawidłowej pracy gruczołów ślinowych.
Do głównych objawów i dolegliwości pacjentów cierpiących na kserostomii zaliczamy: pieczenie języka, warg, trudności w połykaniu pokarmów, zaburzenia smaku (gł. słonego i gorzkiego), utrudnioną mowę, skłonność do zakażeń grzybiczych i owrzodzeń jamy ustnej, próchnicę okrężną. Przy dłużej trwającej suchości w jamie ustnej, język wygładza się a brodawki językowe zanikają. Przydatnym testem oceny suchości w jamie ustnej, jest umieszczenie lusterka stomatologicznego na błonie śluzowej policzka, które łatwo można zdjąć przy prawidłowej ilości śliny.
Współistnienie tych objawów wpływa na znaczne pogorszenie jakości życia pacjentów- dlatego tak istotne jest szybkie wykrywanie problemu i odpowiednie leczenie tych chorych.
Leczenie pacjentów z kserostomią, poprzedza wywiad z jednoczesną próbą ustalenia przyczyny choroby. Często stabilizacja choroby ogólnej, zamiana przyjmowanych leków- przynosi pozytywne efekty lecznicze.
Leczenie przyczynowe obejmuje również podawanie leków stymulujących wydzielanie śliny, ssanie pastylek, żucie gumy , ćwiczenia fizyczne.
Leczenie objawowe to zastosowanie substytutów sztucznej śliny, częste picie mleka krowiego (nawilża, buforuje, odżywia, sprzyja demineralizacji szkliwa), popijanie małych ilości wody, płukanie jamy ustnej siemieniem lnianym.
Codzienna higiena jamy ustnej, oprócz zapobiegania chorobom stomatologicznym odgrywa istotne znaczenie w usuwaniu ognisk zakażenia i dbałości o jamę ustną. Co więcej, w ostatnich latach zwraca się uwagę, że suchość jamy ustnej może być wczesnym objawem ciężkich chorób i zaburzeń ogólnoustrojowych. Niektóre publikacje wskazują, że jest to problem „wzrastający epidemiologicznie” [13]. Dlatego też zarówno lekarze stomatolodzy jaki i higienistki stomatologiczne, powinni być na ten problem wyczuleni.
|
|
|
